به گزارش پایگاه خبری ۵۹۸، امروز شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵، مصادف با ۳۱ اکتبر، روز جهانی شهرهاست؛ مناسبتی که سازمان ملل متحد با هدف افزایش توجه جهانی به فرصت‌ها و چالش‌های شهرنشینی نام‌گذاری کرده است.
شعار روز جهانی شهرها در سال ۲۰۲۶ «بازآفرینی شهر؛ مسکن مناسب برای همه» انتخاب شده است؛ شعاری که نشان می‌دهد مسئله مسکن، کیفیت محله‌های شهری و دسترسی عادلانه شهروندان به امکانات زندگی، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیریت شهری در جهان تبدیل شده است.
اما این مناسبت برای شهرهای ایران چه پیامی دارد؟
روز جهانی شهرها چیست و چرا ۹ آبان اهمیت دارد؟
روز جهانی شهرها هر سال در ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ۶۸/۲۳۹ این روز را به رسمیت شناخت و نخستین مراسم جهانی آن در سال ۲۰۱۴ برگزار شد.
هدف از نام‌گذاری این روز، افزایش همکاری کشورها برای مواجهه با چالش‌های شهرنشینی و حرکت به سوی شهرهایی پایدار، ایمن، فراگیر و مناسب برای زندگی است.
این مناسبت در پایان برنامه جهانی «اکتبر شهری» قرار دارد؛ برنامه‌ای که از روز جهانی اسکان بشر آغاز می‌شود و با روز جهانی شهرها به پایان می‌رسد.
شعار روز جهانی شهرها ۲۰۲۶؛ مسکن مناسب برای همه
شعار امسال سازمان ملل بر بازآفرینی شهری و تأمین مسکن مناسب تأکید دارد.
بازآفرینی شهری صرفاً به معنای تخریب ساختمان‌های قدیمی و ساخت مجتمع‌های جدید نیست. این مفهوم مجموعه‌ای از اقدامات برای بهبود وضعیت محله‌ها، ارتقای خدمات عمومی، افزایش ایمنی، بهسازی زیرساخت‌ها و حفظ هویت اجتماعی و فرهنگی شهرها را در بر می‌گیرد.
بر اساس گزارش جهانی شهرها در سال ۲۰۲۶، تا ۳٫۴ میلیارد نفر در جهان با نوعی محرومیت از مسکن مناسب، ایمن یا قابل استطاعت و خدمات مرتبط با آن مواجه‌اند.
این آمار نشان می‌دهد مسئله مسکن دیگر تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه با سلامت، امنیت اجتماعی، محیط زیست و آینده شهرها پیوند خورده است.
شهر خوب فقط برج و بزرگراه ندارد
یکی از خطاهای رایج در ارزیابی توسعه شهری، سنجش پیشرفت شهرها بر اساس تعداد پروژه‌های عمرانی است.
ساخت بزرگراه، پل، تونل و ساختمان‌های بلند ممکن است بخشی از نیازهای شهر را پاسخ دهد، اما به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه موفقیت مدیریت شهری باشد.
شهری که شهروندان آن برای رسیدن به محل کار ساعت‌ها در ترافیک می‌مانند، خانواده‌های جوان برای تأمین مسکن با دشواری روبه‌رو هستند و کودکان فضای کافی برای بازی ندارند، حتی با وجود پروژه‌های متعدد عمرانی، همچنان با چالش کیفیت زندگی مواجه است.
معیار مهم‌تر آن است که توسعه شهری تا چه اندازه زندگی روزمره مردم را آسان‌تر کرده است.
پنج چالش مهم شهرهای ایران
۱. مسکن؛ مسئله‌ای فراتر از ساخت‌وساز
افزایش هزینه تأمین مسکن و فاصله میان توان اقتصادی خانوارها و قیمت خانه، از مهم‌ترین چالش‌های شهرنشینی است.
مسکن مناسب فقط داشتن سقفی بالای سر نیست. دسترسی به مدرسه، درمانگاه، حمل‌ونقل عمومی، فضای سبز و خدمات ضروری نیز بخشی از کیفیت سکونت محسوب می‌شود.
ساخت واحدهای مسکونی بدون توجه به زیرساخت‌های محله‌ای ممکن است مشکلات تازه‌ای در حمل‌ونقل و خدمات شهری ایجاد کند.
۲. ترافیک و حمل‌ونقل عمومی
ترافیک تنها به معنای اتلاف وقت نیست؛ افزایش مصرف سوخت، آلودگی هوا، فشار روانی و کاهش بهره‌وری نیز از پیامدهای آن است.
توسعه حمل‌ونقل عمومی، بهبود دسترسی پیاده و ایمن‌سازی مسیرهای شهری می‌تواند به اندازه احداث معابر جدید در بهبود کیفیت زندگی مؤثر باشد.
۳. آلودگی هوا و کمبود فضای سبز
کیفیت هوای شهرها مستقیماً با سلامت شهروندان ارتباط دارد.
فضای سبز محله‌ای، درختکاری متناسب با اقلیم، کاهش منابع آلاینده و حفاظت از منابع طبیعی پیرامون شهرها، از ضرورت‌های توسعه پایدار شهری است.
۴. نابرابری میان محله‌ها
در بسیاری از شهرها، امکانات عمومی به شکل یکسان توزیع نشده است.
ممکن است ساکنان یک محله به مراکز درمانی، پارک و امکانات آموزشی دسترسی مناسبی داشته باشند، در حالی که خانواده‌های ساکن در محله‌ای دیگر برای دریافت همان خدمات ناچار به پیمودن مسافت‌های طولانی باشند.
عدالت شهری زمانی معنا پیدا می‌کند که محل سکونت، تعیین‌کننده اصلی میزان برخورداری شهروندان از خدمات عمومی نباشد.
۵. فراموش شدن هویت تاریخی شهرها
شهرها فقط مجموعه‌ای از خیابان‌ها و ساختمان‌ها نیستند؛ هر شهر حافظه تاریخی، فرهنگ و هویت اجتماعی ویژه‌ای دارد.
تخریب بی‌برنامه بافت‌های قدیمی، تغییر کاربری‌های نامتناسب و بی‌توجهی به میراث معماری می‌تواند بخشی از هویت شهرها را از بین ببرد.
بازآفرینی موفق باید میان نوسازی و حفظ اصالت محله‌ها تعادل برقرار کند.
قم؛ شهری که توسعه آن باید با هویت تاریخی و مذهبی همراه باشد
در میان شهرهای ایران، قم به دلیل جایگاه مذهبی، فرهنگی و علمی خود، ویژگی‌هایی دارد که مدیریت شهری آن را از بسیاری شهرهای دیگر متمایز می‌کند.
حضور زائران، مراکز علمی و حوزوی، بافت‌های تاریخی و مذهبی و گسترش مناطق مسکونی، مجموعه‌ای از نیازهای متفاوت را پیش روی مدیریت شهری قم قرار داده است.
توسعه قم زمانی می‌تواند موفق ارزیابی شود که در کنار اجرای پروژه‌های عمرانی، به دسترسی محله‌ها به خدمات عمومی، وضعیت حمل‌ونقل، حفظ بافت‌های ارزشمند و کیفیت زندگی ساکنان نیز توجه شود.
به‌ویژه در محله‌های قدیمی، بازآفرینی شهری باید به گونه‌ای انجام شود که ضمن حفظ هویت تاریخی و مذهبی، ایمنی ساختمان‌ها، دسترسی شهروندان و کیفیت محیط زندگی ارتقا یابد.
روز جهانی شهرها فرصتی است تا درباره این پرسش گفت‌وگو شود که توسعه شهری قم تا چه اندازه با نیازهای واقعی ساکنان و زائران هماهنگ است.
شهروندان باید در تصمیم‌های شهری نقش داشته باشند
یکی از مؤلفه‌های مهم مدیریت شهری موفق، مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری است.
تجربه زندگی روزمره ساکنان هر محله می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره مشکلات حمل‌ونقل، کمبود خدمات، وضعیت معابر و نیازهای اجتماعی در اختیار مدیران قرار دهد.
از این منظر، مشارکت مردم نباید صرفاً به دریافت شکایت‌ها و پیشنهادها محدود شود؛ بلکه باید در تعیین اولویت پروژه‌ها و ارزیابی نتایج آن‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
روز جهانی شهرها؛ فرصتی برای مطالبه‌گری از مدیران شهری
روز جهانی شهرها نباید به انتشار پیام تبریک و برگزاری مراسم نمادین محدود شود.
این مناسبت فرصتی برای طرح پرسش‌های مشخص از مدیران شهری است:
- چه میزان از بودجه شهر صرف بهبود کیفیت زندگی در محله‌های کم‌برخوردار می‌شود؟
- برنامه عملیاتی برای کاهش ترافیک و آلودگی هوا چیست؟
- چه اقداماتی برای حفظ بافت‌های تاریخی و نوسازی محله‌های فرسوده انجام شده است؟
- شهروندان چگونه می‌توانند بر اولویت‌بندی پروژه‌های شهری اثر بگذارند؟
- شاخص‌های سنجش رضایت مردم از خدمات شهری چیست؟
پاسخ روشن و مستند به چنین پرسش‌هایی می‌تواند روز جهانی شهرها را از یک مناسبت تقویمی به فرصتی برای افزایش شفافیت و پاسخ‌گویی تبدیل کند.
جمع‌بندی؛ شهر برای مردم است، نه مردم برای شهر
شهر موفق الزاماً شهری نیست که بلندترین برج‌ها، عریض‌ترین بزرگراه‌ها یا بیشترین پروژه‌های عمرانی را داشته باشد.
شهر موفق جایی است که شهروندان بتوانند با امنیت، آرامش، دسترسی مناسب به خدمات و امید به آینده زندگی کنند.
روز جهانی شهرها در سال ۱۴۰۵ یادآور این واقعیت است که توسعه شهری زمانی معنا پیدا می‌کند که در نهایت به بهبود کیفیت زندگی انسان‌ها منجر شود.
شاید مهم‌ترین پرسش از مدیران شهری در چنین روزی این باشد: در یک سال گذشته، شهر ما چقدر برای زندگی مردم بهتر شده است؟
