به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ۵۹۸–حسین خوشرو/ ۳۰ آبان ۱۴۰۲، در شرایطی که جنگ غزه تازه آغاز شده بود، شهید آیتالله رئیسی با پیگیری و ابتکار ایران، نشست فوقالعاده مجازی سران بریکس را برای بررسی بحران فلسطین و غزه به صحنه آورد. این نشست در شرایطی برگزار شد که اعضای بریکس درباره بسیاری از مسائل اختلاف نظر داشتند، اما موضع محکم و صریح رئیسجمهور وقت ایران درباره جنایات رژیم صهیونیستی، به یکی از محورهای اصلی موضع مشترک این گروه تبدیل شد. در نهایت نیز بریکس در بیانیه خود جنایات جنگی و حملات اسرائیل در غزه را محکوم کرد.
حالا اما در یکی از مهمترین بزنگاههای امنیت ملی ایران، یعنی پس از حملات مستقیم آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان، بیانیه پایانی بریکس حتی نامی از آمریکا و رژیم صهیونیستی به عنوان عاملان حمله نمیآورد و به جای محکومیت صریح تجاوز، از «نگرانی عمیق» درباره تشدید درگیریها و «حداکثر خویشتنداری» سخن میگوید. این درحالی است که عمده اعضای بریکس در مواضع جداگانه خود بارها این حملات را محکوم کردهاند.
تفاوت بهرهبرداری ایران از ظرفیت بریکس در دولت شهید رئیسی و پزشکیان نشانهای از تفاوت وزن و اثرگذاری دیپلماسی ایران در نهادهای بین المللی است. در دولت شهید رئیسی، ایران توانست از ظرفیت بریکس برای تبدیل یک بحران منطقهای به موضوعی با موضع مشترک میان قدرتهای غیرغربی استفاده کند؛ اما امروز، پس از تجاوز مستقیم به خاک ایران، حتی گرفتن یک محکومیت صریح و روشن از همان مجموعه نیز به دست نیامده است.
به بیان دیگر دستگاه دیپلماسی دولت چهاردهم نتوانسته اجماع سیاسی در بریکس ایجاد کند که حمله به یکی از اعضای این مجموعه، آن هم توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی، به صراحت محکوم شود. بریکس یکی از ستونهای نظم جدید جهانی و یکی از ابزارهای مقابله با یکجانبهگرایی آمریکا باشد، مخالفت اخیر چین و روسیه در شورای حکام و شورای امنیت با طراحیهای آمریکایی علیه ایران در کنار محکوم نکردن صریح تجاوز نظامی به یک عضو آن، به خوبی نشاندهنده کمکاری دستگاه دیپلماسی کشور است.
البته این نقد به معنای نادیده گرفتن اختلاف منافع میان اعضای بریکس نیست؛ اتفاقاً هنر دیپلماسی در همینجاست که بتواند اختلاف منافع اعضا را به حداقلهای مشترک و گرفتن موضع روشن در برابر تجاوز به یک عضو تبدیل کند.
اینکه امروز چنین حداقلی نیز محقق نشده، باید برای دستگاه دیپلماسی یک سؤال جدی باشد. در واقع، مسئله فقط یک بند حذفشده از یک بیانیه نیست؛ مسئله، سنجش اعتبار دیپلماسی ایران در یکی از مهمترین نهادهای نظم در حال ظهور جهانی است.