به گزارش پایگاه خبری ۵۹۸، اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران بار دیگر به یکی از محورهای اصلی مواضع سیاسی کشورهای اروپایی تبدیل شده است. در تازهترین تحول، همزمان با تأکید مقامهای آلمانی بر ضرورت توقف فعالیتهای هستهای ایران، وزارت امور خارجه کشورمان اعلام کرده است که اساساً مذاکراتی درباره توقف یا کاهش غنیسازی میان تهران و واشنگتن در جریان نیست.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، روز یکشنبه ۲۴ آبانماه در نشست خبری خود، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال پذیرش توقف یا کاهش غنیسازی اورانیوم در چارچوب توافق احتمالی با آمریکا اظهار کرد که مذاکرات به چنین مرحلهای نرسیده است.
وی تصریح کرد که در تمام این مدت، جزئیات موضوع هستهای مورد مذاکره قرار نگرفته و در حال حاضر نیز گفتوگویی در این زمینه انجام نمیشود.
این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که موضوع فعالیتهای هستهای ایران همچنان یکی از اصلیترین اختلافات تهران با واشنگتن و کشورهای اروپایی به شمار میرود.
درخواست آلمان برای توقف برنامه هستهای ایران
فشارهای دیپلماتیک آلمان علیه برنامه هستهای ایران در روزهای اخیر بار دیگر افزایش یافته است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در مواضع رسمی خود بر ضرورت جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و توقف آنچه برنامه هستهای نظامی ایران میخواند، تأکید کرده است.
دولت آلمان همچنین در بیانیه مشترک وزیران امور خارجه گروه هفت در پاریس، از ایران خواسته است به تعهدات بینالمللی خود بازگردد و همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را از سر بگیرد.
در این بیانیه، کشورهای عضو گروه هفت اعلام کردهاند که نگرانیهای بینالمللی درباره برنامه هستهای ایران باید از مسیر دیپلماسی برطرف شود؛ با این حال، آنها تهدید کردهاند در صورت نبود راهحل دیپلماتیک، فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه ایران ادامه خواهد یافت.
نکته قابل توجه آن است که موضع رسمی آلمان در کنار تأکید بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، شامل درخواست برای توقف فعالیتهای هستهای و افزایش نظارت آژانس نیز میشود؛ موضوعی که با موضع تهران درباره حقوق هستهای و ضرورت رعایت تعهدات متقابل اختلاف دارد.
پاسخ تهران؛ مذاکرات هستهای هنوز به مرحله جزئیات نرسیده است
اظهارات امروز بقایی از این جهت اهمیت دارد که برخی گزارشهای رسانهای در روزهای گذشته از احتمال طرح محدودیتهایی برای برنامه هستهای ایران در مذاکرات احتمالی با آمریکا خبر داده بودند.
با این حال، سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرده است که اساساً در حال حاضر مذاکرهای درباره توقف یا کاهش غنیسازی انجام نمیشود.
این موضع را باید در چارچوب اختلافات گستردهتر تهران و واشنگتن بررسی کرد؛ اختلافاتی که تنها به پرونده هستهای محدود نیست و موضوعاتی مانند پایان جنگ، رفع محاصره دریایی، تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران را نیز در بر میگیرد.
در واقع، از نگاه تهران، ورود به بحث درباره جزئیات هستهای بدون تعیین تکلیف سایر مطالبات و تعهدات طرف مقابل، نمیتواند مبنای یک توافق پایدار باشد.
حق غنیسازی ایران در چارچوب معاهده NPT
یکی از مبانی اصلی موضع ایران در برابر درخواستهای آمریکا و کشورهای اروپایی، حقوق تصریحشده در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای است.
ماده چهارم این معاهده، حق غیرقابل سلب کشورهای عضو برای تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هستهای با اهداف صلحآمیز را به رسمیت میشناسد؛ مشروط بر رعایت تعهدات عدم اشاعه و پادمانهای مربوطه.
ایران نیز همواره تأکید کرده است که فعالیتهای هستهای این کشور با اهداف صلحآمیز دنبال میشود و حقوق هستهای کشور نباید به ابزار فشار سیاسی تبدیل شود.
در همین چارچوب، تهران معتقد است کشورهای اروپایی و آمریکا نمیتوانند از یک سو بر حقوق بینالمللی تأکید کنند و از سوی دیگر، خواستار محروم کردن ایران از حقوقی شوند که در معاهده NPT برای اعضا به رسمیت شناخته شده است.
البته استفاده از این حق، با تعهدات نظارتی و پادمانی ایران نیز همراه است و اختلاف درباره نحوه اجرای این تعهدات همچنان یکی از موضوعات مهم میان تهران و آژانس محسوب میشود.
تناقض سیاست اروپا؛ فشار سیاسی در کنار ادعای دیپلماسی
مواضع اخیر آلمان و دیگر کشورهای اروپایی در حالی مطرح میشود که این کشورها از ضرورت حلوفصل دیپلماتیک پرونده هستهای ایران سخن میگویند، اما همزمان از ادامه فشارهای اقتصادی و سیاسی نیز حمایت میکنند.
آلمان، فرانسه و انگلیس در سالهای گذشته از طرفهای اصلی توافق هستهای برجام بودند؛ توافقی که در آن ایران محدودیتهایی را در برنامه هستهای خود پذیرفت و طرفهای مقابل نیز متعهد به رفع تحریمها شدند.
با این حال، خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و بازگشت تحریمها، اعتبار تعهدات طرف آمریکایی را با چالش جدی مواجه کرد.
از سوی دیگر، کشورهای اروپایی نیز نتوانستند سازوکار مؤثری برای جبران آثار اقتصادی تحریمهای آمریکا فراهم کنند.
اکنون در شرایطی که ایران با فشارهای نظامی و اقتصادی مواجه است، درخواست دوباره برای اعمال محدودیتهای هستهای، بدون ارائه تضمینهای معتبر و تعیین تکلیف تعهدات گذشته، با بیاعتمادی جدی تهران روبهرو خواهد شد.
پرونده هستهای ایران؛ توافق بدون تضمین، تکرار تجربه گذشته
مهمترین مسئله در هرگونه توافق احتمالی درباره برنامه هستهای ایران، تضمین اجرای تعهدات طرف مقابل و امکان راستیآزمایی اقدامات متقابل است.
تجربه برجام نشان داد که پذیرش محدودیتهای هستهای از سوی ایران، بهتنهایی تضمینکننده پایبندی آمریکا به تعهدات اقتصادی و سیاسی نیست.
از این رو، هرگونه مذاکره جدید باید با در نظر گرفتن تجربه گذشته، تضمینهای عملی، تعهدات قابل راستیآزمایی و تعیین تکلیف تحریمها انجام شود.
اظهارات امروز بقایی نیز نشان میدهد که برخلاف برخی گمانهزنیهای رسانهای، موضوع توقف یا کاهش غنیسازی هنوز به دستور کار مذاکرات ایران و آمریکا وارد نشده است.
در چنین شرایطی، تهران باید ضمن دفاع از حقوق هستهای خود، بر ضرورت رفع فشارهای اقتصادی، پایان دادن به اقدامات خصمانه و ایجاد تضمینهای معتبر برای هرگونه توافق احتمالی تأکید کند؛ چراکه توافقی که صرفاً محدودیتهای جدیدی برای ایران ایجاد کند و تعهدات طرف مقابل را بدون ضمانت باقی بگذارد، نمیتواند تجربه شکستخورده گذشته را جبران کند.



