به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ۵۹۸، در شرایطی که آمریکا و رژیم صهیونیستی طی ماه‌های گذشته با اقدامات نظامی خود منطقه غرب آسیا را با بحرانی کم‌سابقه مواجه کرده‌اند، انتشار پی‌درپی پیام‌های مربوط به احتمال مذاکره و کاهش تنش از سوی تهران، واکنش فوری بازار جهانی انرژی را به دنبال داشته است.
قیمت نفت برنت که در روزهای گذشته تا محدوده ۱۱۸ دلار افزایش یافته بود، در معاملات دوشنبه ۱۱ آبان با سقوطی بیش از ۷ درصد به ۱۰۴ دلار و ۷۷ سنت رسید؛ کاهشی که هم‌زمانی آن با تحرکات دیپلماتیک و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، پرسش‌های مهمی درباره مدیریت پیام‌های سیاست خارجی ایران ایجاد می‌کند.
کاهش شدید قیمت نفت هم‌زمان با اخبار مذاکرات ایران و آمریکا
بازار نفت به پیام‌های تهران واکنش نشان داد
براساس گزارش‌های منتشرشده از بازارهای جهانی، نفت برنت در معاملات دوشنبه با کاهش ۸ دلار و ۶۶ سنتی، معادل ۷٫۶۳ درصد، به ۱۰۴٫۷۷ دلار رسید. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افت ۷٫۳۶ درصدی به ۹۶٫۴۶ دلار سقوط کرد.
این کاهش در شرایطی رخ داد که نشانه روشنی از پایان بحران امنیتی منطقه یا بازگشت کامل عرضه نفت به وضعیت عادی وجود نداشت.
گزارش‌های اقتصادی بین‌المللی نشان می‌دهد اظهارات مسعود پزشکیان درباره اختیارات دولت برای پیگیری راهکارهای دیپلماتیک، رایزنی‌های میانجیگران قطری و افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره توافق احتمالی تهران و واشنگتن، از عوامل اصلی کاهش انتظارات تورمی در بازار نفت و افت ریسک ژئوپلیتیکی بوده‌اند.
به عبارت دیگر، بخشی از ارزش افزوده‌ای که بازار نفت به دلیل نااطمینانی از وضعیت تنگه هرمز و احتمال تشدید درگیری‌ها در قیمت‌ها لحاظ کرده بود، با انتشار خبرهای مذاکراتی کاهش یافت؛ در حالی که خطرات امنیتی و اختلالات عرضه هنوز به‌طور کامل برطرف نشده بود.
تصویر آرشیوی از رأی‌گیری در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا
هدیه‌ای ناخواسته به ترامپ در حساس‌ترین ساعات انتخابات؟
نکته قابل تأمل، زمان انتشار این پیام‌هاست.
انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا روز سه‌شنبه ۳ نوامبر، برابر با ۱۲ آبان، برگزار می‌شود؛ انتخاباتی که نتیجه آن می‌تواند ترکیب قدرت در مجلس نمایندگان و سنا و در نتیجه توانایی دولت ترامپ برای پیشبرد سیاست‌های خود را تغییر دهد.
در چنین شرایطی، قیمت انرژی و هزینه زندگی آمریکایی‌ها از موضوعات مهم فضای انتخاباتی است.
دونالد ترامپ که با پیامدهای اقتصادی جنگ و افزایش هزینه‌های انرژی مواجه شده، طبیعتاً از هر نشانه‌ای که بتواند چشم‌انداز کاهش قیمت نفت و بنزین را تقویت کند، برای دفاع از عملکرد دولت خود بهره خواهد برد.
اکنون این پرسش مطرح است: چرا درست در آستانه چنین انتخاباتی، باید مجموعه‌ای از پیام‌های امیدوارکننده درباره مذاکرات منتشر شود که اثر فوری آن کاهش قیمت جهانی نفت است؟
آیا مسئولان دستگاه دیپلماسی ایران پیش از انتشار این پیام‌ها، پیامدهای آن بر بازار انرژی و فضای سیاسی آمریکا را ارزیابی کرده‌اند؟
مسئله مخالفت با اصل دیپلماسی یا تلاش برای پایان جنگ نیست؛ مسئله آن است که دیپلماسی بدون محاسبه زمان، پیامد و امتیاز متقابل، ممکن است حتی پیش از آغاز مذاکرات رسمی، بخشی از اهرم‌های چانه‌زنی کشور را تضعیف کند.
نفت چرا بیش از ۸ دلار سقوط کرد؛ فقط مذاکره یا عوامل دیگر؟
البته نسبت دادن تمام افت قیمت نفت به اظهارات مسئولان ایرانی، تحلیل جامعی نیست.
بازار نفت تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل از جمله انتظارات معامله‌گران، موقعیت‌های خرید و فروش در بازار آتی، اختلاف قیمت قراردادهای سررسید مختلف و اخبار مربوط به عرضه و تقاضا قرار دارد.
در روزهای اخیر، هم‌زمان با انتشار اخبار مذاکراتی، معامله‌گران بخشی از موقعیت‌های خرید خود را تعدیل کرده و فشار فروش افزایش یافته است.
همچنین جابه‌جایی میان قراردادهای آتی با سررسیدهای متفاوت می‌تواند در برخی نمودارها افت ظاهری قیمت ایجاد کند؛ افتی که الزاماً با کاهش واقعی قیمت یک قرارداد مشخص برابر نیست.
بنابراین برای تعیین سهم دقیق هر عامل در سقوط اخیر نفت، بررسی داده‌های معاملاتی ضروری است.
با وجود این، گزارش‌های معتبر بازار انرژی بر نقش مهم پیام‌های دیپلماتیک و امید معامله‌گران به کاهش تنش تأکید دارند. همین واقعیت برای طرح پرسش درباره مدیریت پیام‌های سیاست خارجی ایران کافی است.
تصویری آرشیوی از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا
دیپلماسی باید امتیاز بگیرد، نه اینکه پیشاپیش امتیاز بدهد
یکی از اصول مهم مذاکره، حفظ اهرم‌های فشار تا زمان دریافت امتیاز متقابل است.
وقتی طرف مقابل با فشار اقتصادی، نظامی و سیاسی تلاش می‌کند ایران را به پذیرش خواسته‌های خود وادار کند، انتشار پیام‌های امیدوارکننده بدون روشن بودن میزان تعهد و امتیاز طرف مقابل، ممکن است به کاهش هزینه‌های اقتصادی و سیاسی ادامه فشار برای واشنگتن منجر شود.
کاهش قیمت نفت در بازار جهانی، به‌ویژه در شرایطی که دولت آمریکا با نارضایتی از هزینه‌های انرژی روبه‌روست، می‌تواند فرصتی تبلیغاتی برای کاخ سفید فراهم کند؛ حتی اگر اثر آن بر قیمت بنزین مصرف‌کنندگان آمریکایی فوری نباشد.
در مقابل، مشخص نیست ایران در برابر چنین تغییر انتظاراتی چه امتیاز عملی و قابل سنجشی دریافت کرده است.تا زمانی که پاسخ مستند و روشنی به این پرسش‌ها ارائه نشود، نگرانی درباره تبدیل شدن پیام‌های مذاکراتی ایران به امتیاز یک‌طرفه برای واشنگتن قابل تصور است.
دشمن را نباید از فشار خارج کرد، بی‌آنکه امتیازی گرفت
در ادبیات راهبردی شهید حاج قاسم سلیمانی، شناخت دشمن، حفظ ابتکار عمل و پرهیز از اعتماد بی‌پشتوانه به طرف مقابل جایگاهی اساسی داشت.
امروز نیز این پرسش جدی پیش روی دستگاه سیاست خارجی قرار دارد که آیا انتشار پیام‌های مذاکراتی در آستانه انتخابات آمریکا، با منطق حفظ قدرت چانه‌زنی ایران سازگار بوده است؟
مذاکره زمانی می‌تواند به تأمین منافع ملی کمک کند که طرف مقابل برای دستیابی به توافق ناگزیر به پرداخت هزینه و پذیرش تعهدات روشن باشد، نه آنکه صرف انتشار امید به توافق، بخشی از فشارهای اقتصادی علیه دولت آمریکا را کاهش دهد.
دستگاه دیپلماسی باید توضیح دهد که زمان‌بندی پیام‌های اخیر بر چه مبنایی انتخاب شده و چه دستاورد مشخصی در برابر آثار اقتصادی آن برای ایران حاصل شده است.
در میدان دیپلماسی، گاهی یک جمله می‌تواند پیش از امضای هر توافقی، میلیاردها دلار در بازارها جابه‌جا کند. پرسش این است که آیا تهران از قدرت پیام‌های خود برای گرفتن امتیاز استفاده می‌کند یا ناخواسته به بهبود موقعیت سیاسی ترامپ کمک کرده است؟
- نویسنده : محمد حسین همتی نژاد
